Kategori: Miras Hukuku - Miras Hukuku
Yasal Miras Hakkı ve Saklı Pay Nedir?
Miras hukuku, bir kişinin ölümüyle birlikte malvarlığının kimlere ve hangi oranlarda geçeceğini düzenleyen özel hukuk alanıdır. Türk Medeni Kanunu, mirasın paylaşımı, mirasçıların hakları ve ölüme bağlı tasarrufların sınırlarını ayrıntılı şekilde belirlemiştir. Bu noktada özellikle yasal miras hakkı ve saklı pay kavramları kendine özgü kuralları ve sınırlamalarıyla öne çıkar.
Bu yazıda, yasal mirasçılar kimlerdir, saklı pay nedir, kimlerin saklı pay hakkı vardır ve ölen kişinin tasarruf yetkisi hangi durumlarda sınırlanır sorularını detaylı şekilde ele alıyoruz.
⸻
1. Yasal Miras Hakkı Nedir?
Yasal miras hakkı, bir kimsenin ölümü halinde malvarlığının kanunda belirtilen sıraya göre mirasçılara geçmesini ifade eder. Türk Medeni Kanunu’na göre üç grup hâlinde yasal mirasçı zümreleri vardır:
Zümre Sistemi
1.) Birinci Zümre:
• Altsoy: Çocuklar, torunlar, onların çocukları.
• En güçlü mirasçılardır. Miras bırakanın çocuğu varsa anne-baba mirasçı olamaz.
2.) İkinci Zümre:
• Anne – baba ve onların altsoyları (kardeşler, yeğenler).
• Altsoy yoksa devreye girerler.
3.) Üçüncü Zümre:
• Büyük anne – büyük baba ve onların altsoyları.
Sağ kalan eş, bulunduğu zümreye göre farklı oranlarda miras hakkına sahiptir. Sağ olan eş her zümrede mirasçı olabilmektedir. Hatta tek başına da mirasçı olabilmektedir.
Eş, miras bırakanın çocuklarıyla beraber mirasçı olduğunda miras payı, tüm mirasın dörtte biri olmaktadır.
Eş, miras bırakanın anne-babasıyla beraber mirasçı olduğunda miras payı 1/2 olmaktadır.
Eş, miras bırakanın yansoy ve kuzenleriyle beraber mirasçı olduğunda ise miras payı terekenin 3/4’ü olmaktadır. Ancak burada bir kural vardır. Şöyle ki; eşin mirasçı olması durumunda miras bırakanın yalnızca hala, amca, dayı ve teyzesi mirasçı olabilecektir. Onların altsoyu olan kuzenlerin mirasçılığı ise eşin varlığı halinde son bulacaktır.
⸻
2. Saklı Pay Nedir?
Saklı pay, miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile dahi ortadan kaldıramadığı, kanunun belirli mirasçılara tanıdığı zorunlu miras payıdır.
Yani bir kişi vasiyetnameyle tüm malını birine bıraksa bile, saklı pay sahibi mirasçıların payları korunur.
Saklı Pay Sahibi Mirasçılar
Türk Medeni Kanunu’na göre saklı pay hakkı olan mirasçılar şunlardır:
• Altsoy (çocuklar, torunlar)
• Ana ve baba (altsoy yoksa)
• Sağ kalan eş
Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yapılan değişiklikle kaldırılmıştır.
⸻
3. Saklı Pay Oranları Nelerdir?
Miras bırakanın tasarruf edebileceği kısım, saklı pay oranlarına göre belirlenir.
Altsoy (çocuklar)
Yasal miras paylarının yarısı saklı paydır.
Ana – Baba
Yasal miras paylarının dörtte biri saklı paydır.
Sağ Kalan Eş
• Altsoy ile birlikte mirasçıysa: Yasal payının tamamı saklı paydır.
• Ana-baba zümresi ile ortaksa: Yasal payının tamamı saklı paydır.
Bu düzenlemelerle miras bırakanın tüm malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarruf etmesinin önüne geçilerek, çekirdek aile bireylerinin korunması amaçlanmaktadır.
⸻
4. Miras Bırakan Saklı Payı İhlal Ederse Ne Olur?
Miras bırakan, vasiyetname veya sağlararası kazandırmalar (bağış, satış görünümlü bağış vb.) ile saklı payı ihlal ederse, saklı pay sahibi mirasçılar şu dava yollarına başvurabilir:
a. Tenkis Davası
En çok başvurulan hukuki yoldur.
Saklı payı zedelenen mirasçılar, miras bırakanın yaptığı tasarrufların kanuni sınırlara çekilmesini talep ederler.
b. İade Davası
Tenkisle yetmezse, belirli kazandırmaların geri verilmesi talep edilebilir.
Bu davaların süresi, mirasın açıldığını ve tasarrufu öğrendikten sonra 1 yıl, her hâlükârda tasarrufun üzerinden 10 yıldır.
⸻
5. Saklı Payı Kaldırmanın veya Azaltmanın Bir Yolu Var mı?
Saklı pay tamamen kaldırılamaz, ancak iki istisna vardır:
1. Mirastan Iskat (Mirasçılıktan Çıkarma):
• Ağır bir suç işleme
• Aile hukukundan doğan yükümlülükleri ağır şekilde ihlal
şartları olmalıdır.
Bu işlem vasiyetnameyle yapılabilir.
2. Mirasçının Mirastan Feragati:
• Mirasçı, miras bırakandan sağlığında feragat ederek saklı pay hakkından vazgeçebilir.
⸻
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Saklı payı olan mirasçılar kimlerdir?
Altsoy (çocuklar, torunlar), anne-baba (altsoy yoksa) ve sağ kalan eş saklı pay hakkına sahiptir.
2. Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. 2007 yılından beri kardeşlerin saklı pay hakkı bulunmamaktadır.
3. Saklı payı ihlal eden bir vasiyetname geçerli olur mu?
Vasiyetname geçerlidir ancak saklı pay sahibi mirasçı, tenkis davası açarak payının korunmasını sağlar.
4. Miras bırakan tüm malını bir kişiye bırakabilir mi?
Saklı pay sınırları çerçevesinde evet. Ancak saklı pay sahiplerinin payları korunarak.
5. Tenkis davası açma süresi nedir?
Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlükârda 10 yıl.
6. Sağ kalan eşin saklı payı ne kadardır?
Bulunduğu zümreye göre değişir fakat genellikle yasal payının tamamı saklı pay kabul edilir.