Kambiyo Senetlerine Özgü İcra Takibi Nedir? Şartları, Süreci, Borçlunun Hakları ve Tüm Detaylar
Kambiyo senetleri olan çek, bono ve poliçe, Türk Ticaret Kanunu (TTK) kapsamında sıkı şekil şartlarına bağlanmış, soyut borç ikrarı niteliği taşıyan kıymetli evraklardır. Bu senetlere dayanan alacaklar için İcra ve İflas Kanunu’nda (İİK) özel ve hızlı bir takip yolu düzenlenmiştir:
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takip (İİK m. 167-176).
Bu takip türü, alacaklının en hızlı şekilde sonuç alabileceği icra prosedürlerinden biridir. Çünkü borçluya tanınan itiraz süreleri çok kısadır ve itiraz merci doğrudan icra mahkemesidir. Borçlunun itirazı üzerine dahi alacaklı, doğru strateji ve delillerle süreci hızlı şekilde lehine çevirebilir.
1. Kambiyo Senetlerine Mahsus İcra Takibi Nedir?
Kambiyo senetleri; ödeme vaadini içeren ve belirli şekil şartlarına bağlı kıymetli evraktır. Bu senetlerin en belirgin özelliği borcun soyut olmasıdır. Yani senette yazan borcun hangi ilişkinin sonucu olduğu önemli değildir; senet tek başına borcu ispatlar.
Bu nedenle İİK, alacaklıya özel bir ilamsız takip yolu tanımıştır:
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu.
Bu takipte icra dairesi, başvuru sırasında yalnızca şu iki unsuru inceler:
1.Senedin kambiyo vasfı taşıyıp taşımadığı
2.Senedin aslının sunulup sunulmadığı
Senedin geçerli olduğuna kanaat getirilirse takip başlatılır ve borçluya ödeme emri gönderilir.
2. Kambiyo Senetinin Geçerlilik Şartları
Kambiyo takibi yapılabilmesi için senedin TTK’da düzenlenen zorunlu unsurları taşıması gerekir.
2.1. Bono İçin Zorunlu Unsurlar (TTK m. 776)
Bir bononun geçerli olması için şu unsurlar bulunmalıdır:
•“Bono” veya “Emre yazılı senet” ibaresi
•Kayıtsız şartsız belli bir para ödeme vaadi
•Keşide tarihi
•Keşide yeri
•Lehtar
•Keşideci imzası
•Vade (yazılmasa bile geçerlidir → görüldüğünde vadeli sayılır)
2.2. Çek İçin Zorunlu Unsurlar (TTK m. 780)
•“Çek” kelimesinin senet metninde bulunması
•Kayıtsız şartsız ödeme emri
•Keşideci imzası
•Keşide yeri
•Keşide tarihi
•Muhatap bankanın adı
En kritik unsur: Bir çekin muhatabı yalnızca banka olabilir! Aksi hâlde çek geçersizdir.
2.3. Poliçe İçin Zorunlu Unsurlar (TTK m. 671)
Poliçede:
•“Poliçe” ibaresi
•Kayıtsız şartsız ödeme emri
•Muhatap
•Vade
•Keşide tarihi
•Lehtar
•Keşideci imzası bulunmalıdır.
3. Kambiyo Takibinin Başlatılması
Alacaklı, icra dairesine aşağıdaki belgelerle başvurur:
•Takip talebi
•Senedin aslı
•Varsa protesto, ikinci ibraz, vekaletname vb.
•Senet arkalarının fotokopileri (cirolar için)
Başvuru yapılınca icra müdürlüğü, senedin kambiyo vasfını inceler; uygunsa takibi başlatır.
4. Borçluya Gönderilen Ödeme Emri
Kambiyo takibinde borçluya:
•Borcun 10 gün içinde ödenmesi
•İtiraz ve şikayetlerin 5 gün içinde icra mahkemesine yapılması
•Haksız çıkması hâlinde %20–40 aralığında icra inkar tazminatına hükmedilebileceği bildirilir.
Bu 5 günlük süre, tüm takip yollarında en kısa süredir. Bu nedenle kambiyo takibi çok hızlı ilerler.
5. Borçlunun İtiraz Hakları (5 Gün)
Borçlu, 5 gün içinde icra mahkemesine itiraz edebilir.
Yapılabilecek itiraz türleri:
1) Yetki itirazı
Senedin ödeme yeri
•Borçlunun yerleşim yeri → yetkili dairedir.
2) İmza itirazı
Borçlu, “İmza bana ait değil” diyorsa bu ciddi bir itirazdır. Mahkeme imza incelemesi için bilirkişi görevlendirir.
3) Borca itiraz
•Bedelsizlik
•Ayıp
•Sebepsiz zenginleşme
•Alacağın ödendiği gibi iddialar somut belge ile ispatlanmalıdır.
4) Şekil şartlarına itiraz
Senet zorunlu unsurları taşımıyorsa takip iptal edilir.
5) Zamanaşımı itirazı
Çek, bono ve poliçelerde zamanaşımı:
•3 yıl (TTK m. 814)
6. Mahkemenin İncelemesi
İcra mahkemesi incelemeyi dosya üzerinden ve sınırlı şekilde yapar. Genel mahkemelerde olduğu gibi geniş delil toplanmaz.
Mahkeme şu konulara bakar:
•Senedin kambiyo vasfı var mı?
•İmza borçluya ait mi?
•Zamanaşımı dolmuş mu?
•Ödeme yapılmış mı?
•Bedelsiz senet iddiası makul delillerle destekleniyor mu?
•Yetki itirazı haklı mı?
Borçlunun “Borcum haksız” gibi soyut beyanları dikkate alınmaz.
7. Takibin Kesinleşmesi ve Haciz Aşaması
Borçlu 5 gün içinde itiraz etmezse veya mahkeme itirazı reddederse takip kesinleşir.
Alacaklı artık:
•Haciz talep edebilir
•Banka hesaplarını, maaşı, araçları, taşınmazları haczettirebilir
•6 ay geçtikten sonra malların satışını isteyebilir
Kambiyo takibinde haciz işlemleri oldukça hızlı ilerler.
8. Kambiyo Senetlerinde Zamanaşımı
Senet Türü Zamanaşımı Süresi Dayanak
Çek 3 yıl TTK m. 814
Bono 3 yıl TTK m. 749
Poliçe 3 yıl TTK m. 749
Rücu davalarında bu süreler 1 yıldır.
9. Kambiyo Takibinde Sık Yapılan Hatalar
❌ Senedin fotokopisi ile takip başlatmak
Gerçek asıl sunulmalıdır.
❌ Yetkisiz icra dairesinde takip başlatmak
Takip iptal olabilir.
❌ Ciroların okunaksız veya eksik olması
Ciro zinciri kopuksa alacaklı aktif husumet ehliyetini kaybeder.
Özellikle çeklerde ibraz süresi çok önemlidir:
•Çeklerde ibraz süresi 10 gündür
•Süre geçerse kambiyo takibi yapılamaz, genel hükümler uygulanır.
❌ Mahkemede soyut itirazlar
İcra mahkemesi soyut beyanları dikkate almaz.
10. Alacaklı Açısından Stratejik Öneriler
•Çekin veya bononun aslı mutlaka saklanmalı
•Vade tarihinden önce hukuki planlama yapılmalı
•İbraz süreleri kaçırılmamalı
•Borçlunun mal varlığı araştırması vakit kaybetmeden yapılmalı
•Haciz işlemleri için dosya düzenli takip edilmeli
•Gecikme yaşanmaması için bir avukata vekalet verilmesi en doğru yöntemdir
11. Borçlu Açısından Stratejik Öneriler
•5 günlük itiraz süresi çok kısadır → gecikme hak kaybına yol açar
•Haksız ödeme emri geldiğinde hemen icra mahkemesine başvurulmalıdır
•İmza itirazı ciddi sonuç doğurur → bilirkişi incelemesi gerekebilir
•Borç tamamen ödenmişse ödeme belgesi mutlaka ibraz edilmelidir
•Bedelsiz senet savunması yalnızca somut delille ispatlanabilir
12. Avukat Desteğinin Önemi
Kambiyo takibi teknik bir konudur ve küçük bir hata bile takibin iptaline yol açabilir.
Avukatların sürece katkıları:
•Senedin kambiyo vasfının kontrolü
•Doğru icra dairesinin belirlenmesi
•Borçlu itirazlarının hızlıca bertaraf edilmesi
•Haciz ve satış işlemlerinin profesyonel süreci
•Zamanaşımı takibi
•Menfi tespit / istirdat davalarının yürütülmesi
Alacaklı veya borçlu olsun, bu süreçte avukat desteği büyük önem taşır.
13. Sonuç: Neden Kambiyo Takibi?
Kambiyo senetlerine mahsus takip:
•En hızlı icra yolu
•Borçluya çok kısa itiraz süresi verilmesi
•Mahkemenin sınırlı inceleme yapması
•Haciz aşamasına hızlı geçilmesi
•Alacaklıyı güçlü kılan hükümler içermesi nedeniyle alacakların tahsilinde en etkili yollardan biridir.